W Sosnowcu, przy ulicy Piłsudskiego, stoi nowoczesny budynek ze szkła i betonu, który od grudnia 2023 roku zmienił sposób, w jaki mieszkańcy Górnego Śląska mogą poznawać egzotyczną przyrodę. Centrum Edukacji Ekologicznej – Egzotarium to połączenie ogrodu botanicznego i zoologicznego, gdzie na powierzchni ponad 6600 metrów kwadratowych żyją setki gatunków roślin i zwierząt z różnych zakątków świata. To miejsce, które kontynuuje tradycję zapoczątkowaną w latach 50. XX wieku, ale w zupełnie nowej formie.
- trzy strefy klimatyczne w jednym miejscu
- setki gatunków roślin i zwierząt
- ogromne akwaria z egzotycznymi rybami
- interaktywne wystawy edukacyjne
- idealne dla rodzin z dziećmi
Od powojennej palmiarni do nowoczesnego centrum edukacji
Pierwsze egzotarium w Sosnowcu powstało w latach 1954-1956 z inicjatywy grupy lokalnych pasjonatów przyrody, którzy chcieli stworzyć w uprzemysłowionym mieście namiastkę tropikalnego raju. Budynek składał się z palmiarni i akwarium, a już rok później doszła do niego część dla małp i ptaków. W tamtych czasach Sosnowiec miał największy w Polsce dział ryb akwariowych – 60 zbiorników o pojemności do 1000 litrów każdy.
Przez dziesięciolecia obiekt się rozbudowywał i powiększał kolekcję, ale z czasem stał się za ciasny i przestarzały. W 2019 roku ogłoszono przetarg na budowę nowego egzotarium, a rok później stary budynek zburzono. Nowy obiekt, który stanął w tym samym miejscu w parku im. porucznika pilota Jana Fusińskiego, oficjalnie otwarto 2 grudnia 2023 roku. W najwyższym punkcie ma prawie 23 metry wysokości.
Trzy strefy klimatyczne pod jednym dachem
Zwiedzanie zaczyna się od poziomu minus jeden, gdzie znajdują się ogromne akwaria. Pływają w nich zarówno rodzime gatunki – szczupaki, leszcze, liny – jak i egzotyczne ryby z całego świata. Można tu zobaczyć ducha amazońskiego, pielęgnicę szmaragdową, arowanę srebrną czy płaszczkę słodkowodną. W terrariach na tym poziomie mieszkają także gady – węże chińskie, żółwie błotne – oraz płazy, w tym kolorowe drzewołazy i traszki. Bezkręgowce reprezentują pająki, w tym ptaszniki i tygrzyki paskowane.
Na parterze zaczyna się palmiarnia podzielona na trzy strefy. Pierwsza to strefa klimatu śródziemnomorskiego z roślinnością typową dla wybrzeży Morza Śródziemnego. Między drzewami i krzewami stoją terraria z legwanami kubańskimi, waranami kolczastoogonowymi, żółwiami stepowymi i pancernikami dziewięciopaskowymi.
Dalej jest strefa pustynna – królestwo kaktusów i sukulentów, gdzie temperatura i wilgotność naśladują warunki panujące na pustynnych obszarach. Tu można spotkać helodermy meksykańskie, jedne z niewielu jadowitych jaszczurek na świecie.
Najbardziej imponująca jest strefa tropikalna z bujną roślinnością lasów deszczowych. Temperatury sięgają tu nawet 30 stopni Celsjusza, więc warto ubrać się warstwowo. W tej części żyją żółwie jaszczurowate, żółwiaki chińskie, czworooki (ryby potrafiące widzieć jednocześnie nad i pod wodą), ary zielone, żako, tukany wielkie i czubacze zmienne.
Gady w roli głównej
Po opuszczeniu palmiarni zwiedzający trafiają do części poświęconej gadom – wizytówce sosnowieckiego egzotarium. Symbolem placówki są kajmany okularowe, które można obserwować z bezpiecznej odległości. Oprócz nich żyją tu liczne gatunki węży – boa cesarskie, boa psiogłowe, pytony siatkowe i anakondy zielone. Wśród jaszczurek znajdziemy agamy błotne, legwany zielone, anolisy brodate i kubańskie. Nie brakuje też żółwi – mułowych i żabutich.
W nowym egzotarium zachowano wiele gatunków roślin z dawnego obiektu, dzięki czemu niektóre okazy mają już kilkadziesiąt lat i pamiętają jeszcze czasy PRL-u.
Wystawa szkieletów i sale edukacyjne
Na najwyższej kondygnacji, poziomie plus jeden, znajduje się stała wystawa replik szkieletów zwierząt wymarłych lub zagrożonych wyginięciem. To dobry punkt do refleksji nad tym, jak ważna jest ochrona przyrody. Na tym piętrze mieszczą się też sale warsztatowe dla dzieci i kawiarnia, gdzie można odpocząć po zwiedzaniu.
Obiekt został zaprojektowany z myślą o edukacji ekologicznej. Każda strefa ma odpowiednio dobraną temperaturę, wilgotność i oświetlenie, żeby warunki były jak najbardziej zbliżone do naturalnych. Dzięki temu rośliny i zwierzęta czują się tu dobrze, a odwiedzający mogą zobaczyć, jak naprawdę wyglądają różne ekosystemy.
Dla kogo jest to miejsce
Egzotarium sprawdzi się świetnie jako cel rodzinnego wyjazdu. Dzieci będą zachwycone kolorowymi papugami, wielkimi wężami i egzotycznymi rybami. Dorośli docenią kolekcję roślin i możliwość zobaczenia zwierząt, które w naturalnym środowisku żyją na innych kontynentach. Miłośnicy fotografii znajdą tu wiele ciekawych ujęć – od makro bezkręgowców po portrety gadów.
Miejsce jest przystosowane dla osób z niepełnosprawnościami. Do dyspozycji zwiedzających jest szatnia, pokój dla mamy z dzieckiem i toalety. Na zwiedzanie warto przeznaczyć około 2-3 godzin, żeby spokojnie obejrzeć wszystkie strefy i poczytać tablice informacyjne.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Egzotarium jest otwarte od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00-19:00, kasa czynna do 18:00. Obiekt jest nieczynny w poniedziałki oraz w wybrane święta: Niedzielę Wielkanocną, Boże Ciało, 1 stycznia, 1 listopada, 24 i 25 grudnia.
Ceny biletów:
- Normalny: 37 zł
- Ulgowy: 27 zł
- Rodzinny: 95 zł
- Dla mieszkańców z Sosnowiecką Kartą Miejską: normalny 27 zł, ulgowy 19 zł, rodzinny 65 zł
Bilety można kupić online na stronie obiektu lub w kasie na miejscu. Warto sprawdzić aktualny cennik przed wizytą, bo placówka oferuje też tańsze bilety dla grup zorganizowanych.
Adres: ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 116, 41-200 Sosnowiec
Jak dojechać: Komunikacją miejską najwygodniej dojechać do przystanku „Egzotarium Sosnowiec”. Zatrzymują się tu linie autobusowe: 808, 813, 154, M4, 835 oraz tramwaje: 26 i 21. Dla zmotoryzowanych dostępne są parkingi – mały wzdłuż ulicy Kresowej i większy przy Parku Bioróżnorodności.
Kontakt:
- Sekretariat: 32 739 98 86 (poniedziałek-piątek, 7:00-15:00)
- Rezerwacje dla grup: 32 739 98 89 (poniedziałek-piątek, 7:00-15:00)
- Kasa: 32 739 98 87 (wtorek-niedziela, 9:00-18:00)
Egzotarium organizuje specjalne wydarzenia, jak zwiedzanie nocne z jogą w blasku księżyca czy Noc Sobótkowa z teatrem ognia. Warto śledzić stronę internetową i profile społecznościowe, żeby nie przegapić ciekawych atrakcji.
Wokół egzotarium rozciąga się Park Bioróżnorodności i park im. Fusińskiego, gdzie można przedłużyć spacer po zwiedzaniu. To dobry pomysł na całodniową wycieczkę – najpierw egzotyczne zwierzęta i rośliny, potem relaks na świeżym powietrzu. Obiekt współpracuje też z pobliskim nadleśnictwem, oferując wspólne bilety ze zniżką.