W podwórzu kamienicy przy ulicy Potockiego 3 w Będzinie kryje się miejsce, które łatwo przeoczyć, a szkoda. Dom Modlitwy Mizrachi powstał najprawdopodobniej w okresie I wojny światowej lub tuż po niej z inicjatywy syna bogatego kupca Chila Wienera, w budynku nazywanym kiedyś „Małym Będzinem”. To jeden z niewielu zachowanych w Polsce żydowskich domów modlitwy z tak dobrze zachowanymi polichromami. Dla osób zainteresowanych historią społeczności żydowskiej na Śląsku to pozycja obowiązkowa.
- unikalne polichromie z lat 20. XX wieku
- historyczne znaczenie dla syjonizmu
- zachowane symbole 12 plemion Izraela
- pięknie odnowione wnętrza
- wyjątkowe lokalizacje z Ziemi Świętej
Historia miejsca związanego z ruchem syjonistycznym
Nazwa sali modlitewnej pochodzi od będzińskiej organizacji „Mizrachi” – ortodoksyjnego odłamu syjonizmu. To nie był zwykły dom modlitwy. W 1925 roku stał się miejscem okręgowego kongresu syjonistów z województwa kieleckiego i krakowskiego, co świadczy o jego znaczeniu w przedwojennej Polsce. Wykorzystywały go różne żydowskie organizacje syjonistyczne, a jego wystrój od samego początku miał charakter polityczny, nie tylko religijny.
Po II wojnie światowej los tego miejsca potoczy się jak wielu innych żydowskich obiektów w Polsce – urządzono w nim piwnicę. Prawdziwy skarb spoczywał pod warstwami farby i tynku przez dziesięciolecia.
Polichromie zostały odkryte w 2004 roku dzięki wspomnieniom dawnych, żydowskich mieszkańców miasta. To właśnie pamięć ludzi, którzy znali to miejsce przed wojną, pozwoliła odnaleźć zatracony fragment historii Będzina.
Unikalne polichromie – co można zobaczyć na ścianach
Bogate polichromie wykonane około 1920 roku nawiązują do ruchu syjonistycznego. Nie znajdziemy tu tradycyjnych motywów religijnych, jakie kojarzymy z synagogami. Zamiast tego – polityczny manifest wyrażony językiem malarstwa.
Program ikonograficzny malowideł skupia się wokół trzech wątków: krajobrazów Ziemi Świętej, symboli 12 plemion Izraela oraz znaków zodiaku. Na ścianach widnieją konkretne miejsca z Palestyny – ulica Herzla w Tel Awiwie, uliczka w Jaffie, grób Absaloma czy grób Racheli. To nie abstrakcyjne wyobrażenia Ziemi Obiecanej, ale rzeczywiste lokalizacje, które miały dla syjonistów ogromne znaczenie symboliczne.
Dom modlitwy Mizrachi jest jednym z siedmiu w Polsce, w którym zachował się prawie pełny cykl znaków zodiaku. Warto przyjrzeć się tym detalom uważnie – każdy element ma swoje znaczenie w kontekście żydowskiej tradycji i syjonistycznej ideologii.
Renowacja nagrodzona konkursem
Stan polichromii przed odkryciem był opłakany. Lata zaniedbania, kilka warstw farby, wilgoć – wszystko to wymagało skomplikowanych prac konserwatorskich. W latach 2010-2011 przeprowadzono renowację polichromii, która przywróciła pomieszczeniu dawny blask.
Polichromie w Domu Modlitwy „Mizrachi” zostały nagrodzone w konkursie na najlepszą modernizację 2011 roku w kategorii obiektów sakralnych. Nie jest to pusty komplement – prace rzeczywiście wykonano na najwyższym poziomie. Kolory są żywe, detale czytelne, a całość robi wrażenie, jakby malowano ją niedawno, nie sto lat temu.
Od kwietnia 2012 roku obiekt jest pod opieką Muzeum Zagłębia w Będzinie, co gwarantuje mu odpowiednią konserwację i dostęp dla zwiedzających.
Dla kogo jest to miejsce
Dom Modlitwy Mizrachi to atrakcja bardzo specyficzna. Nie ma tu interaktywnych ekspozycji, multimedialnych prezentacji czy przewodników audio. Jest małe pomieszczenie z wyjątkowymi malowidłami i historia, którą trzeba chcieć poznać.
Idealne miejsce dla miłośników historii żydowskiej, osób zainteresowanych ruchem syjonistycznym oraz tych, którzy chcą zobaczyć coś autentycznego, nieoczywistego. Rodziny z małymi dziećmi mogą się tu nudzić – to nie jest miejsce do aktywnego zwiedzania. Natomiast starsze dzieci uczące się o II wojnie światowej i Holokauście mogą tu znaleźć cenny kontekst historyczny.
Warto połączyć wizytę z innymi obiektami Muzeum Zagłębia – zamkiem i pałacem Mieroszewskich. Wtedy otrzymujemy pełniejszy obraz historii regionu.
Zwiedzanie tylko z przewodnikiem – ważne informacje praktyczne
Zwiedzanie Domu Modlitwy Mizrachi możliwe jest tylko z przewodnikiem będącym pracownikiem Muzeum Zagłębia. Nie można przyjść i wejść do środka – trzeba wcześniej zarezerować termin.
Zwiedzanie trwa około 30 minut. To wystarczająco, by spokojnie obejrzeć wnętrze i wysłuchać opowieści przewodnika o historii miejsca i symbolice malowideł. Bez komentarza trudno byłoby zrozumieć wszystkie odniesienia i konteksty.
Grupa zwiedzająca z przewodnikiem to od 5 do 25 osób wraz z opiekunami. Jeśli grupa jest większa, dzieli się ją na mniejsze, co wiąże się z dodatkowymi kosztami i wydłużonym czasem oczekiwania.
W przypadku spóźnienia się grupy powyżej 15 minut, obiekt nie zostanie udostępniony do zwiedzania, a ewentualna przedpłata nie zostanie zwrócona. Muzeum traktuje rezerwacje poważnie, więc warto przyjść punktualnie.
Ceny biletów i jak zarezerwować wizytę
Cena biletu normalnego wynosi 13 złotych, a biletu ulgowego 11 złotych. Bilet wstępu do Domu Modlitwy Mizrachi zawiera w sobie opłatę za usługę przewodnika, więc nie pobiera się dodatkowych opłat za przewodnika.
Dla grup zorganizowanych obowiązuje inna stawka – opłata od grupy do 30 osób wynosi 60 złotych. To dobra opcja dla wycieczek szkolnych czy grup turystycznych.
Rezerwacja wymaga wypełnienia formularza dostępnego na stronie Muzeum Zagłębia i wysłania go mailem. Termin i godziny zwiedzania ustalane są indywidualnie dla każdej grupy. Warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem, szczególnie w sezonie turystycznym.
Odwołanie zamówionego zwiedzania powinno nastąpić nie później niż 3 dni przed planowanym terminem i zostać potwierdzone przez Muzeum. Jeśli odwołasz wizytę później lub po prostu się nie pojawisz, wpłacona przedpłata nie podlega zwrotowi.
Jak dojechać i gdzie się znajduje
Dom Modlitwy „Mizrachi” znajduje się w podwórzu kamienicy przy ulicy Potockiego 3 w Będzinie. To centrum miasta, niedaleko innych atrakcji turystycznych.
Z dworca PKP w Będzinie to około 15 minut spacerem. Można też dojechać komunikacją miejską – przystanek Będzin Rynek jest najbliżej. Dla zmotoryzowanych – parking w centrum bywa problematyczny, lepiej zostawić auto na jednym z parkingów przy głównych ulicach i przejść się pieszo.
Obiekt znajduje się w podwórzu, więc łatwo go przegapić. Warto mieć przy sobie numer telefonu do muzeum na wypadek problemów ze znalezieniem wejścia.
Adres: ul. Ignacego Potockiego 3, 42-500 Będzin
Kontakt: Rezerwacje przez formularz na stronie muzeumzaglebia.pl lub telefonicznie: 32 267 77 07
Czas zwiedzania: około 30 minut
Ceny: bilet normalny 13 zł, ulgowy 11 zł (ceny zawierają opłatę za przewodnika)
Ważne: Wymagana wcześniejsza rezerwacja, zwiedzanie tylko z przewodnikiem muzealnym